شهرستان مرند در مسير تبريز به جلفا، يكي از شهرهاي زيباي استان آذربايجان‌شرقي است. باغ‌هاي پردرخت با ميوه‌هاي فراوان به مسافران خوشامد مي‌گويند.

سابقه تاريخي شهر مرند به چند قرن پيش از ميلاد مسيح مي‌رسد و در دوره‌هاي آشور و كلده اقوام بسياري در اين شهر سكونت داشته‌اند. بر اساس نوشته‌هاي تورات، مادر حضرت نوح(ع) در شهر مرند دفن شده و در روايتي احتمال دفن حضرت نوح نيز در اين شهر آمده است.

مسجد جامع مرند يك بناي تاريخي و ارزشمند است كه ماجراهاي زيادي در دل خود دارد. در روزگار ساساني آتشكده معروفي بوده كه با سكونت ارامنه در اين منطقه كليسا شده و در قرن سوم هجري قمري با گرويدن مردم به دين اسلام آتشكده و كليسا به مسجد تبديل شده است.

احداث كليسا در شهر مرند با توجه به فرار ترسايان و نسطوريان در قرن پنجم ميلادي از ستم امپراتوري روم شرقي و كشيشان متعصب مسيحي به اين منطقه، باوركردني است.

بر بالاي محراب بسيار زيباي مسجد سنگ‌نوشته‌اي با اين كلمه‌ها قرار دارد: «السلطان الاعظم مالك الرقاب الامم ابوسعيد خلدالله ملكه 731 ه.ق» عرض محراب 75/2 و ارتفاع آن 6 متر است كه با آيات قرآني به خط كوفي و گچ‌بري‌هاي بديع زينت يافته است. ميراث فرهنگي‌ آذربايجان شرقي به مرمت و بازسازي مسجد جامع همت گمارده است.

گفتني است اگر مسافران هنگامي به در مسجد برسند و مسجد بسته باشد، نگران نشوند. خانه كربلايي معصوم، خادم مسجد را همه مي‌شناسند و اين مرد دوست‌داشتني در يك چشم به هم زدن خود را به مسجد مي‌رساند.

منبع: همشهري آنلاين

مسجد جامع مرند 

 مسجد جامع مرند در مرکز شهر مرند واقع شده است. طبق کتيبهٔ محراب مسجد، اين بنا در سال ۷۳۱ هـ.ق در زمان سلطنت ابوسعيد بهادرخان از محل خيرات مردم مرند و جزيه‌اى که در آن زمان از غير مسلم مى‌گرفتند به توليت حسين بن محمود ابن تاج خواجه ساخته شد.  

 امروزه کف مسجد به اندازه سه پله از سطح کوچه مجاور پايين‌تر است و دالانى به طول ۱۲ متر با سه طاق گنبدي، ورودى را به شبستان‌ها مربوط مى‌سازد. در سمت چپ اين دالان، شبستان جنوبى با گنبدى کم خيز واقع شده که بر فراز آن کتيبه‌اى از سنگ به چشم مى‌خورد. چنين به نظر مى‌رسد که در سال ۷۴۰ هـ.ق در حالى که بيش از ۹ سال از عمر اين مسجد نمى‌گذشت توسط تاج خواجه مرمت شد و توسعه يافت. محوطه اصلى مسجد با سقفى مشتمل بر شش گنبد، فضاى اصلى مجموعه را تشکيل مى‌دهد.  

 محراب به عرض ۷۵/۲ و ارتفاع ۶ متر در جنوب مسجد واقع شده و مزين به آيات قرآنى به خط کوفى و گچ‌برى‌هاى زيبا و بديع است. کتيبه تاريخى محراب در قوس بزرگ بالاى آن ديده مى‌شود. در فاصله دو ستون تزيينى و گچ‌برى کنار محراب، نام سازنده محراب به خط رقاع نوشته شده است: عمل عبدالفقير نظام بندگير تبريزي در داخل هلال و در پايين دو کتيبه مزبور، کتيبهٔ گچ‌برى ديگرى به خط رقاع وجود دارد.  

محراب مسجد جامع مرند 

 عبدالرحيم کيا مى‌نويسد: در سرلوحه‌اى که در مسجد جامع مرند موجود بود است چنين نوشته شده بود: قد باش بعد از تعمير هذالمسجد الواقع فيه مقبرة امّ نوح عليه‌السلام، ۱۲۶۸ هـ.ق.  

 راجع به وجه تسميه مرند روايتى است که مى‌گويد بناى اين شهر به امر دختر ترسايى به نام ماريا گذاشته شد و کليساى بزرگ شهر نيز که فعلاً پابرجاست، با تغييراتى به صورت مسجد جامع شهر درآمد. آثار کليسايى اين مسجد مشهود است و صليب‌هاى بزرگ و کوچک شکسته دورتادور قسمت فوقانى آن را به طرز زيبايى پوشانده است.  

 اين که نوشته شده مسجد جامع مرند قبلاً کليسا بود، چندان بعيد به نظر نمى‌رسد زيرا ترسايان و نسطوريان که در قرن پنجم ميلادى از ترس امپراتوران روم شرقى و کشيشان متعصب مسيحى به مغرب آذربايجان گريخته بودند در اين منطقه جمع شده و براى خود کليسايى ساخته بودند.