پیشینه تاریخى مرند

پیشینه تاریخى مرند

بطلمیوس جغرافیادان یونانى که قبل از میلاد مى زیسته از این شهر به نام ماندگارانا نام مى برد و آن را یکى از آباد ترین شهرها در تاریخ مى خواند.
در روایات باستانى ارامنه آمده است که حضرت نوح در مرند مدفون شده و کلمه مرند از یک فعل لغت ارمنى به معناى تدفین اشتقاق یافته است.(سفر نامه شاردن ص ۴۰ و سفر نامه دیولافوا ص ۳۰ ).
ولى ارامنه را اعتقاد بر این است که نوح بعد از طوفان در نخجوان فرود آمد و در این شهر نیز مدفون شد و قبر همسرش هم در مرند واقع شده است. (سفر نامه تاورنیه ص ۵۴ و جغرافیاى طبیعى آذربایجان ص ۲۸).
مطابق نوشته هاى تورات مادر حضرت نوح در مسجد بازار مرند مدفون است.(دیباچه اى بر فرهنگ کشاورزى ص ۲۱۳ و راهنماى شهرستانهاى ایران ص ۲۱۴). برخى نیز بناى شهر مرند را به امر دختر ترسائى بنام ماریا مى دانند و بناى اولیه مسجد جامع فعلى را نیز کلیسائى مى شمارند که وى بنا کرده و نام مرند را هم برگرفته از نام ماریا با اندکى تغییر مى دانند.
مرند در دوران پیش از اسلام
بر اساس اسناد اورارتوئى سابقه شهر نشینى در منطقه مرند تا اواسط هزاره سوم قبل از میلاد میرسد در حالیکه در تپه باستانى گرگر ظروف سفالى و ابزارهایى از هزاره پنجم قبل از میلاد دیده شده است. همچنین در تپه خاکسترى یا قلعه مرند نیز آثارى از هزاره چهارم قبل از میلاد به دست آمده است. ولادیمیر مینورسکى با استفاده از نظر باستان شناسان این قلعه خاکى فرو ریخته را از لسله قلاع خاکى او را رتوئى مى داند.(دایره المعارف اسلامى)
آنچه از مدارک و نظریات باستان شناسان و مورخین به دست مى آید این است که شهر مرند روزگار پادشاهى مادها از رونق بسیارى برخوردار بوده و به دلیل اهمیت خاصى که در ایالت ماد آتروپاتن داشته همواره مورد نظر حکومت مرکزى هگمتانه بوده است.
همچنین در دایره المعارف اسلامى آمده است که مرند مرکز حکومت اقوامى مهم در دوره کلده و آشور بوده است.

مرند در دوران اسلامى
آنچه که از مدارک تاریخى بر مى آید فتح آذربایجان به دست اعراب در سالهاى ۱۸ تا ۲۲ هجرى قمرى صورت گرفته است اما مورخین اسلامى از مرند براى نخستین بار در سال ۱۶۰ هجرى نام برده اند. بنا به نوشته بلاذرى مرند در هنگام فتح آذربایجان قریه کوچکى بود که ابوالبعیت حلبس به آبادى آنجا همت گماشت و پس از او پسرش محمد در سال ۲۰۰ هجرى حاکم مرند شد و براى توسعه شهر کوشش بسیار کرد. این مرد بافرهنگ و دلیر و شاعر بود و بنوشته طبرى او شعرهایى بزبان پارسى یا آذرى داشته که در آذربایجان معروف بوده است.

در روزگار قیام بابک بسال ۲۰۱ هجرى شهر مرند سالها یکى از مناطق تحت نفوذ بابک بوده است. چند سلسله مهم و محلی در این زمان بر مرند حکومت مى رانده اند که از جمله سالاریان، روادیان و شدادیان را مى توان نام برد. در اواخر قرن چهارم در کتابهاى حدود العالم و صوره الارض از مرند به عنوان شهرى آباد یاد شده است و ابوعبدالله مقدسى نیز مرند را شهرى مستحکم نامیده و حمدالله مستوفى در نزهه القلوب نوشته است مرند شهر بزرگى است که دور بارویش ۸۰۰۰ گام است و باغهاى پر میوه دارد. بالاخره شاردن سیاح فرانسوى مى نویسد، مرند شهر خوبى است و داراى ۲۵۰۰ باب خانه و باغچه مى باشد و بوستانهایش بیشتر از عمارت و آبادى است.

همچنین بسیارى از مورخین اسلامى از جمله ابن حوقل بغدادى، یاقوت حموى، حمدالله مستوفى قزوینى، ابراهیم اصطخرى، الفداء قزوینى، ناصر خسرو قبادیانى، ابن واضح یعقوبى، یحیى بلاذرى و ابن خرداذیه همگى در کتب خود از مرند یاد کرده و آنرا توصیف کرده اند.
در سال ۶۰۲ هجرى قمرى مرند در یک یورش سهمگین توسط گرجیان به ویرانى کشیده شد و در سال ۶۲۲ سلطان جلال الدین خوارزمشاه در مرند در مرند استقرار یافت.

در دوره ایلخانان بر رونق و آبادى مرند افزوده شد بطورى که بناى کاروانسراى آیراندیبى و قلعه هلاکو در شمال مرند را به هلاکو خان ایلخانى نسبت مى دهند. تعمیر و تجدید بناى کلیساى سنت هریپ سیمه و مسجد جامع مرند نیز از بناهاى اواخر دوره ایلخانى یعنى ابوسعید بهادرخان بسال ۷۳۱ که کتیبه محراب مسجد جامع مرند نیز شاهد این مدعاست.

مرند در زمان حکومت امراى محلى قراقویونلوها محل پیکارهاى مختلفى واقع گردید. در سال ۸۰۷ هجرى مرند به دست سپاهیان میرزا ابوبکر گورکان غارت گردید. قرا یوسف در سال ۸۰۹ پس از جنگ با ابوبکر در مرند زمستان را اطراق کرد. در سال ۸۳۷ شهر مرند پس از نبردى طولانى بین آق قویونلوها و تیموریان بدست آق قویونلوها فتح گردید.

جهانشاه میرزا قره یوسف هنگام جنگ با برادر خود اسکندر میرزا در مرند اقامت گزید. در دوره صفویه هنگام جنگ بین شاه طهماسب صفوى و عثمانیان مرند مرکز فرماندهى سپاه ایران بود. در سال ۱۰۱۱ هجرى شاه عباس حکومت مرند را به جمشید سلطان دمبلى سپرد. در سال ۱۰۱۴ تا ۱۰۱۶ در هنگام جنگ بن صفویه و عثمانیان شاه عباس مدتى در مرند مستقر شد.

در بین سالهاى ۱۰۴۵ و ۱۱۳۵ هجرى شهر مرند در جنگهاى بین ایران و عثمانى مورد تعرض و قتل و غارت قرار گرفت. در زمان ضعف دولت صفویه و حکومت نادرشاه شهر مرند به دست حکام خاندان دنبلى اداره مى شد. در دوره زندیه کریم خان در سال ۱۲۰۵ هجرى توانست آذربایجان از جمله مرند را از دست حکام محلى در آورد. در دوره قاجاریه نیز حسین خان دنبلى حاکم مرند و خوى از فتحعلى شاه پذیرائى کرد.

در زمان عقد معاهده ترکمانچاى بسال ۱۲۴۳ نماینده عباس میرزا با پاسکویچ فرمانده روسى در مرند ملاقات کرد. در دوره مشروطیت ستارخان سردار ملى سالها در مرند با میرزا حسین خان یکانى و رضا قلى سرتیپ یکانى فرزند زال خان روابط نزدیک داشته است.

از دیگر مجاهدین آزادى خواه دوره مشروطیت در مرند از اشخاص زیر میتوان نام برد. میرزا عیسى حکیم زاده، اسماعیل یکانى، نورالله یکانى، حبیب الله شاملو مرندى، حاج ابراهیم ذوالفقارزاده، محمد ولى صراف، حاجى حسین صراف، میرزا محمود، برادران صابر میرزا آقاى مرندى معروف به مکافات صاحب روزنامه مکافات بسال ۱۳۲۷ هجرى در خوى، حاجى جلال مرندى، محسن خان، مصطفى خان اسفندیارى، حاج ملاعباس واعظ قره آغاجى، حاجى على اکبر صدیقى، میرزا کریم زاده و میر نصیر رئیس سادات و پسرش میرزا احمد رئیس سادات.

منبع: وب سایت شهرداری مرند



نظرات

*

code

فهرست


مشاوره رایگان با ما ؟ از طریق واتساپ